|
|
W przewodzie pokarmowym odbywa się wiele procesów biochemicznych, których prawidłowy przebieg ma znaczny wpływ na zdrowie człowieka. Nieprawidłowy skład mikroflory jelitowej, z przewagą bakterii patogennych nad bakteriami o korzystnym działaniu zdrowotnym, może w istotny sposób wpłynąć na zaburzenie ich przebiegu. Udowodniono istotną rolę bakteryjnej flory jelitowej w patogenezie chorób oraz ochronne i lecznicze działanie przyjmowania probiotyków.
Do bakterii o korzystnym działaniu zdrowotnym należą m.in.:
- Lactobacillus acidophilus,
- Lactobacillus casei (m.in. wariant L. casei rhamnosus, czyli Lactobacillus GG),
- Lactobacillus bulgaricus,
- Bifidobacterium bifidum,
- Bifidobacterium longum,
- Streptococcus thermophilus.
Przewód pokarmowy noworodka w trakcie porodu jest jałowy. W pierwszych dniach życia bakterie, połknięte podczas porodu, namnażają się i kolonizują w jelitach noworodka. Jest to bardzo ważne m.in. dla kształtowania sprawnie działającego układu immunologicznego. Zachowanie jałowości przewodu pokarmowego powodowałoby dysfunkcję tego układu, co potwierdzono w badaniach na pozbawionych bakterii myszach. Flora jelitowa noworodka karmionego piersią matki zdominowana jest przez bifidobakterie. Po zakończeniu karmienia mlekiem matki, zwykle u dzieci powyżej drugiego roku życia, skład bakteryjnej flory jelitowej stopniowo upodabnia się do takiej, jaką mają osoby dorosłe. W wieku około 15 lat jest już w zasadzie ustabilizowany.
U osób zdrowych poszczególne szczepy bakterii kolonizują zwykle określone odcinki przewodu pokarmowego. Żołądek jest prawie jałowy, gdyż kwaśne pH soku żołądkowego działa bakteriobójczo. Jest to naturalna ochrona organizmu przed wnikaniem szczepów patogennych. Wiele bakterii fizjologicznych, przyjętych z posiłkiem czy w postaci naturalnych preparatów, wykazuje natomiast oporność na niszczące działanie kwasu solnego, a w dalszym odcinku jelita kwasów żółciowych. W jelicie cienkim liczba bakterii jest już większa i wynosi około 10000 - 1000000 w 1 gramie treści pokarmowej. Dominującym szczepem bakteryjnym są tu Lactobacillus acidophilus, L. casei i streptokoki, natomiast w mniejszych ilościach bifidobakterie i inne. Najwięcej bakterii znajduje się w jelicie grubym: około 10.10 - 10.11 w 1 gramie treści jelitowej. Wśród szczepów bakteryjnych dominują bakterie beztlenowe (ponad 90%), natomiast dominującą bakterią fizjologiczną jest Bifidobacteria.
Bakteryjna flora jelitowa odgrywa istotną rolę w procesach trawienia i wchłaniania poszczególnych składników pokarmowych. Dotyczy to szczególnie opornych na trawienie polisacharydów i peptydów. Substratami są węglowodany
złożone, niektóre złożone białka, złuszczone komórki przewodu pokarmowego oraz substancje zawarte w śluzie.
Podczas przeprowadzanych przez nie procesów fermentacyjnych i gnilnych powstają m.in. dwutlenek węgla, metan, wodór, azot i siarkowodór oraz kwasy: octowy, propionowy, masłowy i mlekowy. Aminokwasy mogą ulegać dekarboksylacji pod wpływem patogennej flory jelitowej i przekształcane są w toksyczne aminy (ptomainy). Na przykład kadaweryna powstaje z lizyny, agmatyna z argininy, histamina z histydyny, putrescyna z ornityny. Aminokwasy zawierające siarkę przekształcane są merkaptany i siarkowodór.
W skład mikroflory jelitowej wchodzą bakterie kwasu mlekowego, które pełnią wiele istotnych funkcji m.in.:
- Odpowiadają za prawidłowe procesy trawienia w świetle jelita. Są niezbędne do procesów fermentacji węglowodanów złożonych, które nie mogą być strawione w takiej formie, w jakiej zostały spożyte. W tym procesie wytwarzane są krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (KKT), m.in. mlekowy, masłowy, octowy i propionowy, które silnie obniżają pH treści jelitowej, mają znaczenie dla wstępnego nadtrawienia białka oraz stanowią główny materiał energetyczny dla kolonocytów.
- Zapobiegają kolonizacji jelita przez bakterie chorobotwórcze na drodze kilku mechanizmów:
- zakwaszają środowisko, dzięki czemu następuje zahamowanie namnażania bakterii patogennych oraz zmniejsza się ilość wydzielanych przez nie toksyn,
- poprzez konkurencję o receptory komórkowe i składniki odżywcze,
- wytwarzają substancje bakteriostatyczne, m.in. bakteriocyny i nadtlenek wodoru. Szczególnie duże ilości nadtlenku wodoru produkuje L. acidophilus i L. bulgaricus. Na jego działanie jest bardzo wrażliwe Clostridium difficile. Lactobacillus acidophilus produkuje ponadto laktacynę i laktocydynę, które wykazują silne działanie antagonistyczne w stosunku do patogennych szczepów Klebsiella, Salmonella, Shigella, Staphylococcus.
- Są źródłem poliamin: sperminy, spermidyny i putrescyny, odgrywających rolę we wzroście i różnicowaniu komórek oraz zmniejszających przepuszczalność błony śluzowej jelit i stymulujących jej regenerację.
- Stymulują układ immunologiczny. Stwierdzono pobudzenie zarówno odpowiedzi typu humoralnego, jak i komórkowego. Obserwowano aktywację limfocytów T, wzrost syntezy IgA, IgG i pobudzenie aktywności makrofagów. Stymulacja układu immunologicznego odbywa się m.in. poprzez ścianę komórkową rozpadających się
pod wpływem kwasu solnego i kwasów żółciowych bakterii (ważne więc dla organizmu są bakterie żywe i obumarłe).
- Biorą udział w syntezie witamin (B1,B2, B12, PP i K).
- Chronią przed rozwojem procesów nowotworowych. Obniżają aktywność enzymów uczestniczących w procesie przemiany prokarcinogenów w karcinogeny oraz, dzięki stymulowaniu motoryki jelit, skracają czas kontaktu karcinogenów ze ścianą jelita.
- Uczestniczą w przetwarzaniu cholesterolu do koprostanolu (obniżają poziom cholesterolu we krwi) oraz bilirubiny do urobiliny.
- Zwiększają wchłanianie minerałów, m.in. wapnia i magnezu.
Wykazano, że zwiększanie ilości bakterii korzystnych dla organizmu zmniejsza populację bakterii chorobotwórczych i chroni przed rozwojem chorób. Efekt ten można uzyskać poprzez podawanie probiotyku, prebiotyku lub - co najkorzystniejsze -synbiotyku.
Do zaburzeń mikroflory jelitowej może dochodzić m.in. wskutek:
- nieprawidłowego żywienia,
- po antybiotykoterapiach,
- przy zatruciach pokarmowych,
- w chorobach zapalnych jelit,
- w zespole jelita drażliwego,
- na tle stresów.
Może to powodować różnego typu dolegliwości (biegunki, zaparcia, bóle brzucha, wzdęcia) oraz zaburzenia ze strony układu immunologicznego.
Niemowlęta żywione sztucznie mają 10 razy mniejszą zawartość bifidobakterii w jelicie w stosunku do dzieci karmionych mlekiem matki. Związane jest to najprawdopodobniej z tym, że mleko matki zawiera oligosacharydy (czyli prebiotyk), które stymulują wzrost i aktywność bifidobakterii w świetle przewodu pokarmowego u dziecka.
U ludzi starszych obserwuje się zmniejszenie ilości bifidobakterii, a wzrasta liczba bakterii patogennych, m.in. Clostridium. Może to być przyczyną bardzo powszechnie występujących zaparć oraz wzdęć jamy brzusznej w tej grupie osób.
|
|
|
